Villikettir eru
komnir til að vera
Viðhorf yfirvalda til villtra katta hefur yfirleitt verið neikvætt og leitt til ómannúðlegra útrýmingarherferða. Flestir villtir kettir eru félagsdýr og hópa sig saman á svæðum þar sem einhverja fæðu er að finna. Markmið okkar er að stuðla að því að koma þessum dýrum til hjálpar með skipulegum aðgerðum. Þar vegur þyngst að ná dýrunum, gelda og framkvæma ófrjósemisaðgerðir.
Rannsóknir erlendis sanna að TNR eða Fanga – Gelda – Skila skilar mestum árangri í að fækka villiköttum og bæta velferð þeirra. Hér eru mannúðleg sjónarmið höfð í fyrirrúmi.
Lög Villikatta
1.gr.
Félagið heitir Villikettir og félagssvæði þess er Ísland.
2. gr.
Heimili félagsins og varnarþing verði það sama og heimilisfang gjaldkera hverju sinni.
3.gr.
Tilgangur félagsins er að bæta líf og velferð útigangs- og villikatta, stemma stigu við fjölgun þeirra og vinna að bættu lagaumhverfi fyrir villiketti.
4.gr.
Tilgangi sínum hyggst félagið ná með eftirfarandi aðgerðum:
– Búsvæði útigangskatta verði kortlögð og aðbúnaður katta á svæðinu bættur.
– Kettirnir verði fangaðir, heilsufarsskoðaðir af dýralækni og kannað hvort þeir séu örmerktir.
– Fresskettir verði geldir og framkvæmd ófrjósemisaðgerð á læðum.
– Við geldingu og ófrjósemisaðgerð skulu dýrin merkt alþjóðlegri merkingu villikatta, klippt af horni vinstra eyra, sirka 5 mm, svo auðvelt verði að greina kettina og/eða örmerktir.
– Ef dýrið er sárþjáð og dýralæknir leggur til aflífun skal það aflífað á mannúðlegan hátt af dýralækni.
– Stuðlað verði af aukinni málefnalegri umræðu og fræðslu um stöðu útigangs- og villikatta.
5.gr.
Félagar geta orðið allir þeir einstaklingar sem vilja vinna að bættri og mannúðlegri meðferð útigangs- og villikatta í samræmi við tilgang og markmið félagsins og hafa náð 18 ára aldri.
Félagasamtök geta orðið styrktaraðilar félagsins.
Félagsmenn teljast skráðir félagar sem hafa greitt árlegt félagsgjald. Félagsmönnum er óheimilt að tjá sig opinberlega í nafni félagsins nema með samþykki stjórnar.
6. gr.
Starfstímabil félagsins er almanaksárið. Á aðalfundi skal stjórn gera upp árangur liðins árs. Aðeins félagsmenn mega vera þátttakendur á aðalfundi.
7. gr.
Aðalfund skal halda fyrir lok apríl ár hvert og skal boða til hans með minnst tveggja vikna fyrirvara með sannanlegum hætti. Aðalfundur er löglegur, sé rétt til hans boðað.
Tillögur að lagabreytingum verða að berast stjórninni viku fyrir aðalfund og verða tillögurnar síðan bornar upp á aðalfundi. Einnig skulu framboð til stjórnar berast sitjandi stjórn viku fyrir boðaðan aðalfund.
Til að geta boðið sig fram til stjórnar eða varastjórnar ásamt því að koma með tillögur að lagabreytingum, þurfa meðlimir að hafa verið skráðir í félagið og greitt félagsgjöld síðustu tveggja ára fyrir aðalfund.
Lagabreytingar þurfa samþykki 2/3 hluta atkvæða á aðalfundi. Allar aðrar samþykktir á aðalfundi verða að hljóta einfaldan meirihluta greiddra atkvæða.
Dagskrá aðalfundar skal vera þannig:
1. Fundarstjóri og ritari kosnir.
2. Skýrsla stjórnarinnar um störf félagsins undanfarið starfsár.
3. Reikningar félagsins fyrir liðið starfsár lagðir fram til samþykktar.
4. Lagabreytingar ef tillögur liggja fyrir.
5. Kosning stjórnar og varastjórnar.
6. Kosning skoðunarmanna sé fulltrúaráð ekki fyrir hendi.
7. Ákvörðun félagsgjalds.
8. Önnur mál.
8. gr.
Stjórn félagsins skal skipuð fimm aðalmönnum, formanni og fjórum meðstjórnendum ásamt tveimur til fimm varamönnum. Á aðalfundi skal kjósa formann félagsins og tvo meðstjórnendur.
Formaður skal kosinn til eins árs í senn og meðstjórnendur til tveggja ára. Kosið er um þá tvo meðstjórnendur sem lengst hafa setið í stjórn. Hljóti tveir menn jafna atkvæðatölu skal kosið á milli þeirra. Stjórn kýs sér varaformann, gjaldkera og ritara á fyrsta fundi eftir aðalfund.
Varamenn skulu kosnir til eins árs í senn og ákveða sín á milli hver skal vera fyrsti varamaður til að taka sæti í stjórn, þurfi stjórnarmeðlimur að hverfa úr stjórn á starfstímabilinu. Taki varamaður sæti í stjórn þurfa eftirsitjandi varamenn að velja nýjan fyrsta varamann.
Varamenn sem sitja stjórnarfundi í stað stjórnarmeðlima öðlast atkvæðarétt sem fullgildir stjórnarmeðlimir.
8. gr. A Störf stjórnar
Stjórn skal sjá um að skipulag félagsins og starfsemi sé jafnan í réttu og góðu horfi og í samræmi við lög félagsins.
Stjórn ber ábyrgð á fjárreiðum og eignum félagsins og tekur allar meiriháttar ákvarðanir er snúa að fjármálum. Hún skal sjá svo um að fjármál séu jafnan í góðu horfi svo sem bókhald og meðferð fjármuna.
Stjórn fylgist með störfum deilda sem starfræktar eru eða kunna að verða.
Stjórn hefur að öðru leyti vakandi áhuga fyrir því, er félaginu má verða til heilla.
8. gr. B Deildir og deildarstjórn
Innan félagsins eru starfræktar deildir um land allt. Hlutverk hverrar deildar er að bæta líf og velferð útigangs- og villikatta og stemma stigu við fjölgun þeirra á sínu landsvæði. (sbr. 4.gr.) Hver deild skal hafa deildarstjórn sem skipuð er tveimur til fimm sjálfboðaliðum. Hlutverk deildarstjórnarinnar er að hafa yfirsýn yfir sitt svæði, sjá um samskipti við bæði aðalstjórn sem og þá sem hafa samband við deildina og einnig að sjá um innkaup og bókhald fyrir sína deild.
8. gr. C Fulltrúa- og trúnaðarráð
Í félaginu skal starfa fulltrúa- og trúnaðarráð sem skal vera stjórn félagsins ráðgefandi varðandi stærri málefni félagsins, ásamt því að hafa eftirlit með að lögum og samþykktum félagsins sé framfylgt. Fulltrúa- og trúnaðarráð skal einnig taka við umkvörtunum og athugasemdum sjálfboðaliða varðandi störf þeirra fyrir félagið, og skal ráðið taka málið til umfjöllunar og ýmist afgreiða það eða koma málinu í réttan farveg.
Í fulltrúa- og trúnaðarráði situr einn úr hverri deild félagsins. Fulltrúar mega ekki eiga sæti í stjórn eða varastjórn. Stjórn hverrar deildar tilnefnir sinn fulltrúa skriflega til stjórnar Villikatta og gildir tilnefningin þar til hún er afturkölluð skriflega. Fulltrúa- og trúnaðarráð skal kjósa sér formann og ritara á fyrsta fundi ráðsins eftir aðalfund félagsins.
Formaður ráðsins boðar til fundar eftir því sem þurfa þykir og skal boðað til fundar skriflega með minnst viku fyrirvara. Geta skal dagskrár í fundarboði og verður ekki ályktað á fundum um mál sem ekki er getið í fundarboði. Afl atkvæða ræður úrslitum á fundum ráðsins. Ráðið skal hafa aðgengi að fundargerðum stjórnar til að geta myndað sér skoðun á málum og samþykktum stjórnar. Fundargerðir ráðsins skulu vera aðgengilegar stjórn.
Fulltrúa- og trúnaðarráð er félagslegur skoðunarmaður reikninga félagsins, sé endurskoðandi ekki til staðar.
9. gr.
Ákvörðun um félagsgjald skal tekin á aðalfundi. Félagsgjöld skulu innheimt árlega í samræmi við ákvörðun síðastliðins aðalfundar.
10. gr
Styrkir, félagsgjöld og samningsbundnar fjárhæðir sem til koma vegna samninga við sveitarfélög skal varið í að kosta heilsufarsskoðanir, geldingar, ófrjósemisaðgerðir, bólusetningar og ormahreinsun dýranna ásamt öðrum nauðsynlegum útgjöldum til velferðar katta svo sem fóðurkaupa og einnig til að bæta aðstöðu dýranna á búsvæðum þeirra eins og við á hverju sinni. Ávallt skal reyna að safna sérstaklega fyrir stærri aðgerðum og skal stjórn félagsins stofna sérstakan sjúkrasjóð sem nýtist til slíkra aðgerða.
11. gr.
Ákvörðun um slit félagsins getur stjórn félagsins eingöngu lagt fram. Tillöguna skal taka fyrir á aðalfundi og yrði hún að vera samþykkt með 2/3 hluta atkvæða og renna eignir þess í sjóð sem styrkir geldingar á heimilisköttum og/eða vergangs-/villiköttum.
Samþykkt á aðalfundi Villikatta þann 26. apríl 2026
Stjórn Villikatta
Í stjórn Villikatta árið 2025 til 2026 sitja:
Jacobina Joensen, formaður
Bjarney Ingimarsdóttir, gjaldkeri
Ragna Þorsteinsdóttir, meðstjórnandi
Anna Jóna Ingu Ólafardóttir, ritari
Eva Hauksdóttir, meðstjórnandi
Varamenn eru:
Ásdís Erla Valdórsdóttir
Melinda Kumbalek
Sara Bergmann Friðriksdóttir
Bríet Finnsdóttir
Guðbjörg Þórunn Sveinsdóttir
Í fulltrúaráði sitja:
Guðný Tómasdóttir
Jóna Símónía Bjarnadóttir
Elín Hermannsdóttir
Steinunn Ragnhildur Guðmundsdóttir
Jennifer Harnisch
Dagný Jónsdóttir
Sonja Rut
Hver erum við?
Félagið Villikettir var stofnað snemma árs 2014 til að standa vörð um dýravernd fyrir villta ketti á Íslandi. Ný dýraverndunarlög tóku gildi í byrjun sama árs og voru þau stór bót fyrir dýravernd á Íslandi. Því miður láðist að skerpa nógu vel á réttindum villikatta en þó teljum við að almenn ákvæði nýju laganna falli þeim í hag.
Félagið Villikettir hyggst því, í samræmi við ný dýraverndunarlög, leita úrbóta fyrir villta ketti hér á landi samkvæmt viðurkenndum aðferðum sem hafa skilað árangri í fjölmörgum öðrum löndum.
Hvaða aðferðir notum við?
Við notumst við aðferðina fanga-gelda-skila (e. Trap-neuter-return, eða TNR) sem er alþjóðleg aðferðafræði um hvernig megi mannúðlega takast á við villikattarstofna án þess að aflífa þá. Þá eru mörg búr sett út á svæðin sem þeir hafast við í samtímis, dýrin eru fönguð, geld og sleppt aftur á svæðið ef ekki er um kettlinga eða mjög særð dýr að ræða. Þessar aðferðir hafa gefist sérlega vel í öðrum löndum. Við munum svo sjá til þess að skjól sé á svæðinu og sjálfboðaliðar séu til staðar sem fylgjast með matargjöfum.
Af hverju?
Siðferðisleg rök
Oft er sagt að hægt sé að dæma þjóðfélag eftir því hvernig það kemur fram við þá sem minna mega sín. Lengi hefur íslenskt samfélag litið framhjá vandamálum villikatta, eða litið á þá sem plágu. Samkvæmt virtum heimspekingi, Peter Singer, er þó siðferðislega vafasamt hve oft við setjum þarfir dýra neðar en okkar eigin. Við sem samfélag berum ábyrgð á tilveru villikatta í íslenskri náttúru og það er því okkar að sjá til þess að borin sé virðing fyrir tilverurétt þeirra.
Lagaleg rök
Í 1. gr. nýrra Dýravelferðarlaga segir að markmið þeirra sé að stuðla að velferð dýra, þau séu laus við vanlíðan, hungur, þorsta, ótta, þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma. Enn fremur að þau geti sýnt sitt eðlilega atferli eins og frekast er unnt, sem styður tilverurétt villikatta á þeim svæðum sem þeir hafa fundið sér. Í 8. gr. sömu laga er fjallað um hjálparskyldu, að þeim sem verður var við sjúk, særð eða bjargarlaus dýr beri að veita því umönnun eftir föngum. Þetta hlutverk vilja Villikettir taka að sér.
Söguleg rök
TNR hefur verið notuð í fjölmörgum nágrannalöndum okkar. Aðferðin hefur til dæmis verið notuð í Danmörku, Þýskalandi, Bretlandi og Bandaríkjunum. Ein dæmisaga úr villikattasamfélaginu við Stanford University í Bandaríkjunum þar sem dýraverndarsamtök
voru stofnuð til að sannfæra stjórnina um að nota TNR frekar en aflífun. Með tíma hefur stofninum svo fækkað úr yfir 1500 köttum niður í meðfærilegri 200 ketti.
Vísindaleg rök
Margar rannsóknir styðja að TNR sé gagnleg aðferð. Rannsónir sýna fram á allt að 36% fækkun kattastofna á tveimur árum ef aðferðin er notuð og allt að 66% yfir 11 ár. Þá minnka þeir hægt og rólega við eðlilegar dánarorsakir kattanna.
Vistfræðileg rök
Borgarlandið nýtur ýmissa kosta af veru villikatta. Þeir veiða mýs og halda aftur af ágangi rotta og máva (want a rat or a cat). Það hefur einnig verið sýnt fram á að sleppa villiköttum frekar en að aflífa er langtímalausn því þeir halda svæðunum sínum sjálfir og hindra þar með aðra ógelda ketti að festa sér búsetu á þessum svæðum þar sem æti og skjól er að finna og fjölga sér þar.
